Madereva wa mabasi ya abiria nchini Tanzania wamesitisha mgomo ulioanza Septemba 29, 2026, baada ya viongozi wao kukutana na Waziri Mkuu Mwigulu Nchemba Jumatano, Septemba 30, katika Ofisi Ndogo ya Waziri Mkuu, Oysterbay, Dar es Salaam.
Hatua hiyo imewezesha huduma za usafiri kuanza kurejea katika maeneo mbalimbali nchini, huku Serikali ikiahidi kuyachambua madai ya madereva na kuyafanyia kazi.
Mgomo huo uliathiri safari katika mikoa mbalimbali, ukiwemo Dodoma, Morogoro, Arusha, Mwanza na Kigoma. Baadhi ya abiria walikwama vituoni na wengine kushindwa kuendelea na safari zao. Kwa mujibu wa vyanzo mbalimbali vya habari, baadhi ya mabasi yalianza safari Jumatano asubuhi, na kufikia jioni takriban asilimia 90 yalikuwa yamerejea katika huduma.
Mfumo wa pointi waibua mjadala
Miongoni mwa hoja kuu zilizotajwa na madereva ni mfumo wa kupunguza pointi katika leseni za udereva, faini wanazodai kuwa kubwa, kufungiwa leseni na kutakiwa kurejea mafunzoni kabla ya kuendelea na kazi.
Madereva wameeleza hofu kwamba kupoteza pointi na kufungiwa leseni kunaweza kuathiri uwezo wao wa kufanya kazi na kutunza familia zao.
Hata hivyo, Jeshi la Polisi limekanusha kwamba mfumo wa pointi umeanza kutekelezwa. Kamishna wa Operesheni na Mafunzo, Awadh Juma Haji, alisema Septemba 29 kuwa kinachoendelea ni kutoa elimu kuhusu mfumo huo na kwamba taarifa rasmi itatolewa kabla ya utekelezaji kuanza.
Kwa mujibu wa Polisi, mfumo huo unalenga kuimarisha usalama barabarani kwa kuwawajibisha madereva wanaokiuka sheria. Pia imeelezwa kuwa madereva watakaohisi wameonewa watakuwa na nafasi ya kuwasilisha malalamiko kwa mamlaka husika.
Tofauti kati ya hofu za madereva na maelezo ya Polisi kuhusu hatua ya utekelezaji wa mfumo huo inaonyesha umuhimu wa kuwepo kwa ufafanuzi wa wazi kuhusu sheria, makosa yanayokatwa pointi, adhabu na utaratibu wa rufaa.
Suala la uwajibikaji wa wadau
Mjadala kuhusu mfumo wa pointi pia umeibua swali la mgawanyo wa wajibu kati ya dereva, mwajiri, mmiliki wa basi na mamlaka za Serikali.
Septemba 17, Chama cha ACT Wazalendo kiliitaka Serikali kufanya mapitio ya mfumo huo kwa kushirikisha madereva na wadau wengine. Chama hicho kilieleza kuwa baadhi ya mambo yanayoweza kuathiri usalama wa gari, kama matengenezo, bima na hali ya barabara, yanaweza kuwa nje ya uwezo wa dereva.
Hoja hii inaifanya mijadala ya sasa kuwa zaidi ya suala la kuwaadhibu madereva. Inahusu pia namna ya kuhakikisha kila mdau anawajibika kwa eneo lililo chini ya mamlaka yake.
Serikali yaahidi kurejesha baadhi ya leseni
Katika juhudi za kumaliza mgomo, Waziri wa Mambo ya Ndani, Patrobas Katambi, alifika Kituo Kikuu cha Mabasi cha Magufuli jijini Dar es Salaam na kutoa mrejesho wa maelekezo ya Waziri Mkuu.
Katambi alisema madereva waliokumbwa na makosa madogo watapatiwa tena leseni zao, huku hatua hiyo ikiwa haitawahusu waliokutwa na makosa makubwa, ikiwemo kusababisha ajali zenye madhara makubwa.
Hata hivyo, bado kuna haja ya kufafanua ni makosa gani yatatambuliwa kuwa madogo, utaratibu wa kurejesha leseni na muda wa kukamilisha hatua hiyo.
Afisa Habari wa Chama cha Wamiliki wa Mabasi Tanzania (TABOA), Mustafa Mwalongo, amesema madereva wameitikia maelekezo ya Waziri Mkuu na huduma zinaendelea kurejea.
Hatua inayofuata
Kusitishwa kwa mgomo kumerejesha huduma muhimu za usafiri, lakini pia kumeweka wazi changamoto zinazohitaji suluhisho la muda mrefu katika sekta ya mabasi.
Hatua muhimu sasa ni utekelezaji wa makubaliano yaliyofikiwa, ufafanuzi wa mfumo wa pointi, kuwepo kwa utaratibu wa haki wa rufaa na kuhakikisha uwajibikaji unagawanywa kwa usahihi kati ya madereva, waajiri, wamiliki wa mabasi na mamlaka husika.
Kwa upande wa abiria, kurejea kwa mabasi barabarani ni nafuu baada ya usumbufu uliosababishwa na mgomo. Hata hivyo, suluhisho la kudumu litategemea uwezo wa wadau kutumia mazungumzo haya kujenga mfumo unaolinda usalama wa abiria, haki za madereva na uendelevu wa huduma za usafiri nchini.
